و ما انسان را آفريده‌ايم و مىدانيم كه نفس او چه وسوسه‌اى به او مىكند ، و ما از شاهرگ [ او ] به او نزديكتريم . آيا خدا از رضا و سخط ابوبكر آگاهى نداشت كه از او مىپرسد ؟ ! اين عقلًا محال است . « 1 » بعد از مأمون عباسى ، معتصم عباسى در اولين سال حكومت خود در سال 220 هجرى امام جواد عليه السلام را مجدداً به بغداد فراخواند و در آنجا وى را با دسيسه و توطئه در 25 سالگى به شهادت رساند . « 2 » قيام‌ها و جنبش‌ها در عصر امامت امام جواد عليه السلام گسترش تعصبات قومى و پيدايى حكومت‌هاى محلى ، درگيرىها و اختلافات فراوانى را بعد از هارون‌الرشيد در قلمرو حكومت عباسيان ايجاد كرد . ترجيح‌يافتن مسئله قوميت و نژاد بر ارزش‌هاى دينى و حتى تحريف دين براى برترىجويىهاى قومى در كنار استبداد و ظلم ، نفرت انديشمندان و انسان‌هاى ارزش‌مدار و حق‌طلب را برانگيخت . برخى قيام‌هاى عصر مأمون و معتصم چنين پيش‌زمينه‌اى داشت و پاره‌اى ديگر نيز در ادامه قيام شيعيان و علويان مبارز و مخالف بود ؛ همانند قيام محمد بن قاسم بن على از نوادگان امام سجاد عليه السلام . وى شخصى انديشمند و زاهد بود كه مردم به او لقب « صوفى » داده بودند ؛ زيرا او اغلب جامه‌اى پشمين و خشن بر تن داشت . او به مرو و رقه رفت و به كمك شمارى از زندانيان و علويان به فراخوانى عمومى و بيعت پرداخت و سرانجام به طالقان منتقل شد و در آنجا با كمك مردم رى و نواحى مركزى ايران قيامى را عليه حكومت سازماندهى كرد . او در نبردى طولانى با سپاه طاهريان سرانجام اسير شد و به بغداد نزد معتصم روانه گرديد ، اما از زندان گريخت و تا دوران حكومت متوكل در شهر واسط پنهانى زندگى كرد . جنبش‌هاى ديگرى نيز بر پايه انگيزه‌هاى قومى و برخى آموزه‌هاى غيراسلامى در شرق قلمرو اسلامى و منطقه ارّان در عصر مأمون و معتصم فعال بودند . امام جواد عليه السلام و شيعيان در عصر امامت امام جواد عليه السلام شيعيان بيشتر به دليل حضور امام رضا عليه السلام در شرق جهان اسلام

--> ( 1 ) . رسول جعفريان ، حيات فكرى و سياسى امامان شيعه عليهم السلام ، ص 486 و 487 . ( 2 ) . محمد بن يعقوب كلينى ، الكافى ، ج 1 ، ص 492 و 493 ، به نقل از رسول جعفريان ، حيات فكرى و سياسى شيعه عليهم السلام ، ص 480 .