مدينه ، شهر و زادگاهشان بازگردند . امام عليه السلام پيش از ورود به شهر مدينه در اجتماع مردم آن شهر درباره واقعه كربلا و اهداف بلند امام حسين عليه السلام سخن مىگويد . بنا بر گزارش‌هاى تاريخى ، كاروان اسيران در بازگشتْ به كربلا رفته تا مزار شهيدان را زيارت كنند . « 1 » واقعه حرّه آگاهى مردم مدينه از ماجراى غمبار كربلا و اندوه سخت خاندان او سبب گشت كه كينه و نفرت حكومت زشت‌كردار در دل آن مردم افزون گردد . در چنين فضايى طبيعى بود كه فرط احساسات ضداموى ، به هر صداى مخالفى پاسخ مثبت دهد . امام سجاد عليه السلام با تحليل درست از اوضاع و با آشنايى از استبداد خشن بنىاميه ، از هر نوع برخورد نظامى و شركت در فعاليت‌هاى سياسى و اعتراض علنى خوددارى ورزيد ، اما عبدالله بن زبير كه طالب قدرت و خلافت بود ، از شكافى كه در حكومت به سبب نهضت امام حسين عليه السلام ايجاد شده بود ، آگاهى داشت ، از اين‌رو در صدد بود تا از آن به نفع خويش بهره گيرد . مردم مدينه به دعوت عبدالله بن زبير پاسخ مثبت دادند ؛ پاسخى كه زمينه آن احساس نفرتى بود كه از يزيد و خاندان او داشتند و آن نفرت بعد از ماجراى كربلا به كينه‌اى عميق بدل گشته بود . اواخر سال 63 هجرى مردم مدينه بر ضد حاكم آن شهر دست به قيام زدند و او را از شهر بيرون راندند و اعلام خودمختارى كردند . پيش از آن مكه نيز به تصرف عبدالله بن زبير در آمده بود . يزيد ابتدا عبيدالله بن زياد را مأمور سركوبى حجاز كرد ، اما عبيدالله عذر آورد و گفت : « به خدا قسم ! قتل پسر رسول خدا و جنگ در حرم را براى يزيد فاسق جمع نخواهم كرد . » از اين‌روى ، يزيد مسلم بن عقبه را مأمور سركوبى كرد . « 2 » او با لشكرى بىرحم به مدينه حمله‌ور شد و پس از تصرف شهر دستور قتل و غارت و تجاوز را صادر كرد كه در نتيجهء آن از قريش و انصار و مهاجر و بزرگان مدينه 1700 نفر و از مردم عادى 17 هزار نفر - به جز زن‌ها و بچه‌ها - به قتل رسيدند . « 3 » به دستور فرمانده سپاه ، سپاهيان سه روز مدينه را غارت كردند و باقىمانده مردان را نيز كشتند .

--> ( 1 ) . بنگريد به : عبدالرزاق موسوى مقرّم ، مقتل الحسين ، ص 361 ؛ حميد بن زيد يمانى ، الحدائق الوردية ، ج 1 ، ص 129 . ( 2 ) . على بن محمد ( ابن‌اثير ) ، الكامل فى التاريخ ، ج 4 ، ص 112 . ( 3 ) . بنگريد به : ابوحنيفه احمد بن داود دينورى ، الأخبار الطوال ، ج 1 ، ص 237 .