آگاهى مردم و تربيت نيروهاى فكرى همت گمارد . صلح امام عليه السلام و فرصت هشت‌ساله او بعد از آن و نيز ده سال امامت امام حسين عليه السلام در دوران معاويه چنين فرصتى را - هرچند به‌سختى - در اختيار شيعه گذارد . همين تحليل از وضعيت جامعه و جايگاه معاويه سبب گرديد كه امام حسين عليه السلام نيز سياست امام حسن عليه السلام را پيشه كند ؛ چنان كه بعد از رحلت امام حسن عليه السلام در پى درخواست مكرر شيعيان براى قيام ، حضرت همان مشى برادرشان را در پيش گرفت و با صراحت فرمود : اكنون عقيده من چنين نيست ؛ خداى شما را رحمت كند . تا هنگامى كه معاويه زنده است ، در خانه‌هاتان بمانيد و از كارى كه به شما ظنين شوند ، پرهيز كنيد . « 1 » نيز در مقابلِ كسانى كه به امام حسن عليه السلام اعتراض مىكردند ، فرمود : برادرم راست مىگويد . هر يك از شما تا وقتى اين شخص [ / معاويه ] زنده است ، در خانه‌هايتان بمانيد . اگر او مرد و شما زنده بوديد ، اميدوارم كه خداوند آن را براى ما پيش‌آورد كه رشد ما در آن باشد و ما را به خود وانگذارد . « 2 » امام حسن عليه السلام در چنين شرايط سخت و بىاعتنايى مردم به درخواست‌هاى ايشان براى جنگ با معاويه و سستى و ناپايدارى سپاه ، به بيان مواضع و ديدگاه خود مىپردازد . ايشان براساس عهد و پيمانى كه با خدا و مردم داشت ديدگاه خود را درباره ادامه جنگ با صراحت بيان مىكند ؛ البته بدين شرط كه مردم نيز همراهى كنند ؛ زيرا بدون آنان شكست در پيش روست . اگر مردم خواهان جنگ نباشند ، امام چاره‌اى ندارد كه اين خواست عمومى را بپذيرد . اما به هيچ روى ، اين اقدامْ به حكومت معاويه مشروعيتى نمىبخشد . امام عليه السلام خود مىفرمايد : شك و پشيمانى ما را از جنگ با شاميان بازنمىدارد ، بلكه با بردبارى و آرامش با آنها مىجنگيم . آنگاه خطاب به مردم بيان داشت : شما با گذشته خود تفاوت كرده‌ايد . . . . امروز دنياتان مقدم بر دينتان است . شما در بين دو جنگ خونين صفين و نهروان قرار گرفته‌ايد ؛ بر كشته‌هاى خود مىگرييد

--> ( 1 ) . همان ، ص 222 . ( 2 ) . همان ، ص 223 .