آشفتگى اوضاع سياسى و امنيتى در پى راه انداختن شورش‌ها و قتل و غارت توسط معاويه و سپاه شام در شهرهاى مختلف - از يمن تا مداين و انبار و فارس و شهرهاى حجاز - باعث خستگى و آزردگى مسلمانان گرديد . كه البته در كنار آن جنگ روانى عليه مسلمانان نيز به‌شدت ادامه داشت . معاويه در روزهاى پايانى عمر امام على عليه السلام توانسته بود با جنگ روانى ، ارعاب و تطميع ، بسيارى از شهرها را ناامن و يا تصرف كند . اين در حالى است كه شكست حكميت و آشوب خوارج نيز بر اين ناامنى افزود . ترديد و نافرمانى سپاه عراق و بافت ناهمگون و قبيله‌اى آن و همچنين توقف فتوحات و سرازير شدن قبايل درگير جنگ به عراق و پيوستن آنان به ناراضيان ، اين فضا را يأس‌آلودتر كرد . امام حسن عليه السلام براى پايان بخشيدن به اين اوضاع نابسامان و خشكاندن ريشه تجاوزات و ناامنى ، بلافاصله بعد از بيعت ، مقابله با شورشيان و متجاوزان شام را اعلام كرد ، از اين‌رو سپاه قيس را - كه از زمان امام على عليه السلام براى مقابله با سپاه شام آماده شده بود - به فرماندهى عبيدالله بن عباس براى مقابله با سپاه معاويه روانه كرد . اين در حالى بود كه خبر حركت سپاه معاويه به سوى عراق نيز به امام عليه السلام مىرسيد . وحشت مردم عراق از حاكميت معاويه و شاميان سبب گرديد كه بسيارى از عراقيان و همچنين خوارج ، سپاه امام عليه السلام را همراهى كنند ، اما اين تعداد در مقابل آشفتگى شهرها و هجوم بىامان نيروهاى معاويه و سرپيچى شهرهاى مختلف ، چندان نبود . افرادى كه همراه فرماندهان سپاه امام عليه السلام به نخيله - از اردوگاههاى سپاه امام - اعزام شدند ، دوازده هزار نفر بودند . « 1 » از اين‌رو امام عليه السلام خود براى جمع‌آورى نيرو عازم ساباط مدائن شد ، اما پيش از اعزام ، عبيدالله فرمانده سپاه را به رعايت حقوق انسانى ، گشاده‌رويى و برخورد ملاطفت‌آميز با سربازان ، انجام امور با مشورت فرماندهان و اقدام نكردن به جنگ تا پيش از اقدام آنان توصيه كرد . سپاه معاويه نيز عازم مدائن بود و شايد يكى از دلايل عزيمت امام عليه السلام به مدائن مقابله با سپاه ديگر معاويه بوده باشد . معاويه با توجه به شناختى كه از تركيب و انگيزه‌هاى متفاوت سپاه امام عليه السلام داشت ، بهترين كار را جنگ تبليغى و روانى عليه امام عليه السلام و مسلمانان داشت تا به‌تدريج با ايجاد

--> ( 1 ) . ابوالفرج اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، تحقيق كاظم المظفر ، ص 71 ؛ ابن‌واضح احمد بن ابىيعقوب ، تاريخ اليعقوبى ، ج 2 ، ص 214 .