حضرت به يكى از مأموران جمع‌آورى زكات چنين مىگويد : با پرهيزگارى خداى يگانه و بىشريك ، حركت كن و مسلمانى را نترسان و ناروا بر او مران و بيش از حق خدا از او مگير و هرگاه بر قبيله‌اى وارد شدى ، به خانه آنان وارد مشو و در محل جمع شدن آنان در محل آب‌بردارى برو ؛ با آرامش حركت كن ؛ بر آنها سلام كن و در تحيت بر آنها كوتاهى نكن و به آنها بگو اى بندگان خدا ! ولىّ خدا و خليفه او مرا به سوى شما فرستاد تا حق خدا را كه در مال شماست ، بگيرم ؛ آيا در مال شما حق خدا هست كه آن را به ولىّ او بپردازيد ؟ اگر كسى گفت نيست ، به او كارى نداشته باش و اگر گفت بلى ، او را نترسان و نيازار و بر او سخت نگير و هرچه داد ، بگير . « 1 » امام عليه السلام در بخشى از فرمانش به مالك اشتر ، فرماندار مصر مىنويسد : احساس مهر و محبت به مردم را و ملاطفت با آنها را در دلت بيدار كن . . . از عفو و گذشت به آنان بهره‌اى بده ؛ همچنان كه دوست دارى خداوند از عفو و گذشتش تو را بهره‌مند گرداند . 6 . اهتمام به امر آموزش و تربيت مردم حكومت در انديشه سياسى اسلام تنها متكفّل امور مادى و امنيت مردم نيست ، بلكه مسئوليت ارتقاى معنوى ، علمى و تربيت و آموزش مردم را نيز بر عهده دارد ؛ چنان كه در قرآن‌كريم و ساير آموزه‌هاى دينى بر چنين رسالتى تأكيد رفته است . حضرت على عليه السلام افزون بر آنكه حاكم سياسى است ، امام و راهبر معنوى جامعه نيز هست . او پيش از به‌دست‌گيرى حاكميت نيز در عرصه آموزش و تربيت عمومى و ارتقاى فرهنگى و آموزه‌هاى دينى ، تلاشى بىوقفه داشت و در زمان خلافت نيز سخت به گسترش فضاى علمى و تربيتى همت گمارد . حضرت به قثم بن‌عباس ، فرماندار مكه مىنويسد : اما بعد ؛ مراسم حج را براى مردم بر پا دار و روزهاى خدا را به ياد آنان آر و بامداد و شامگاه براى آنها بنشين و هر پرسشى را پاسخ گو و نادانان را تعليم كن و با عالمان به گفتگو پرداز . « 2 »

--> ( 1 ) . همان ، خطبه 25 . ( 2 ) . همان ، نامه 67 .