جلال الدين السيوطي

مقدمة 10

گزيدهء الاتقان في علوم القرآن

كتاب التحبير ، البرهان والاتقان را گزارش كرده است . مجموعه منابعى كه سيوطى در تأليف الاتقان از آنها بهره برده است ودر مقدمه يا لابلاى مباحث كتاب از آنها نام برده است به حدود 550 منبع مىرسد . وبدين ترتيب تأليف الاتقان سبب حفظ بخشي از ميراث علوم قرآني گذشتگان شده است كه بدون اين تأليف ، آن ميراث امروز به دست ما نمىرسيد . كتاب حاضر با ايجاد گرايش علوم قرآن وحديث در ضمن رشته‌هاى تحصيلي دانشگاهى وتدوين برنامه وسر فصل‌هاى اين رشته ، كتاب الاتقان في علوم القرآن با توجه به جايگاه ممتاز وارزشمندش ، به عنوان اصلىترين متن درس‌هاى علوم قرآني معرفى شد . با وجود گذشت سال‌ها از تأسيس اين گرايش وتدوين وتأليف ده‌ها كتاب آموزشى هنوز الاتقان از جايگاه رفيعى برخوردار است ودر دانشگاه‌ها ودانشكده‌هاى مختلف كشور اين كتاب متن اصلى آموزشى شمرده مىشود . اين جانب كه خود سال‌هاست به تدريس مباحث علوم قرآني در دانشكده‌هاى مختلف اشتغال دارم ، بر اين باورم كه اين كتاب به جهاتى چند از جمله جامعيت مباحث ، كهن بودن ، عربى بودن متن ، وقابل نقد بودن ، نبايد از برنامه‌هاى درسى ومتون آموزشى حذف شود ، با اين حال اين اعتقاد را هم دارم كه متون آموزشى كه در اين سال‌هاى أخير تدوين شده‌اند نيز بسيار ارزشمندند ودر آموزش‌هاى علوم قرآني بايد به جد مورد استفاده قرار گيرند ، اما نه به عنوان متن اصلى ومحورى ، بلكه به عنوان متون ارجاعى وكمكى . به هر روى با توجه به جايگاه الاتقان در نظام آموزشى دانشگاه‌هاى كشور بنا به دلايل ذيل بر آن شدم تا گزيده‌اى از آن را جهت استفاده عموم به ويژه دانشجويان عزيز به صورت مستقل در دسترس قرار دهم : 1 . با همهء امتيازاتى كه الاتقان دارد اما همهء مباحث آن به يك اندازه از ارزش واهميت برخوردار نيست وأصولا برخى از مباحث آن هيچ ضرورتي ويا فايدهء قابل توجهى جهت تدريس ندارد به علاوهء آن كه برخى مباحث آن در تاريخ قرآن ويا