إسم الكتاب : مجموعه پزشكى ( فارسي ) ( عدد الصفحات : 597)


مجموعهء پزشكى
( جلد سوم )
كتاب
دستور درمانى
يا
اصول تداوى
بترجمه و نگارش :
دكتر حسن انوارى
ناشر :
كتابفروشى خيام
حق چاپ محفوظ است
1321 -
چاپخانه شركت طبع كتاب


مجموعهء پزشكى ( جلد سوم ) كتاب دستور درمانى يا اصول تداوى بترجمه و نگارش :
دكتر حسن انوارى ناشر :
كتابفروشى خيام حق چاپ محفوظ است 1321 - چاپخانه شركت طبع كتاب

1


تقديم به :
پزشگان جوان كشور


تقديم به :
پزشگان جوان كشور

2


بخامه دانشمند ارجمند آقاى دكتر عباس مؤدب نفيسى
استاد فن درمان شناسى در دانشكده پزشكى تهران
و نماينده محترم مجلس شوراى ملى
اگر دانش پزشكى را همانند درختى بارور دانيم ميوهء شيرين آن كه بخشنده
جان و آرام ده روانست فن درمان شناسى خواهد بود اگر اين بخش را از پزشكى جدا
كرده و به سوئى نهيم دانشى كه از پرتو آن جهانى روشن است جز مشتى فرضيه و سلسله معلومات
وحشت زا چيز ديگرى جلوه نخواهد كرد . آنچه تسلى ده دلهاى پژمان و نيرو بخش
پيكرهاى ناتوان است همان درمان شناسى است و بس .
چون ناتوانى و بيمارى كه پيشاهنگان مرگ و نيستيند در يك لحظه باشد
پا بگيتى گذارده اند بنا بر اصل كلى تنازع بقاء و علاقه بزيست كه در هر جاندارى
موجود است هوش خداداد بشرى نخست به درمان علامتى الام خويش پى برده و مدتها
بعد به تشخيص و تفكيك امراض از يكديگر و شناسائى و ماهيت آنان نائل آمده است .
از اينرو بايد گفت نخستين گنجينهء دانش و كهن ترين فرهنگى كه كليد فكر بشر
قفل از آن گشوده همانا درمان شناسى است .
هر چند درمان بى تشخيص از نظر علمى ارزش بسزا ندارد ولى آنچه مريض
از ما متوقع است همان درمان مى باشد نه تشخيص . تشخيص براى مصون بودن ما
از خطا سودمند است و درمان براى آرامش بيمار .
آنكه در دل شب به تنگ نفس و يا دل درد دچار شده است انتظار آن
دارد كه هر چه زودتر دردش را آرام بخشيم و فرشته آرامش را در بالين او باز آريم
اگر وسيلهء آرام بخشى را ندانيم و در عوض فرضيه‌هاى چگونگى پيدايش
دل درد و سبب عارضه تنك نفس ، پيش آگهى وآتيه بيمارى و يا آسيب شناسى
مرض را يكايك براى او حكايت كنيم بيچاره اگر از مرض خويش نميرد از وحشت
و هراسى كه مادر او پديد آورده ايم خواهد مرد .
پس آنچه ديگران از ما مى خواهند درمان است و بهبودى نه آگهى بر اسرار نهانى
كه در ديده پزشك روشن است درمان شناسى با آنكه دانش است بجاى خود صنعت و فن
گرانبهائى است كه اصول و كليات و نكات لازم آن را هر پزشكى در نظر دارد ولى احاطه
بر جزئيات و نكات باريك ساليان دراز ممارست و تجربه و تمرين مى خواهد تازه پزشك
پيرو كاردان هم از ترديد و فراموشى در امان نيست .
همانطور كه نجار بى تيشه و آهنگر بىسندان توانائى كار ندارد پزشك هم بى كتاب
ومأخذ معتبر در تنگناى دشوارى است . پزشك خوب آن را گويند كه هميشه با كتاب
سر و كار داشته و به محض برخورد با كوچكترين شك و ترديد دست به دامان كتاب زند و از اين


بخامه دانشمند ارجمند آقاى دكتر عباس مؤدب نفيسى استاد فن درمان شناسى در دانشكده پزشكى تهران و نماينده محترم مجلس شوراى ملى اگر دانش پزشكى را همانند درختى بارور دانيم ميوهء شيرين آن كه بخشنده جان و آرام ده روانست فن درمان شناسى خواهد بود اگر اين بخش را از پزشكى جدا كرده و به سوئى نهيم دانشى كه از پرتو آن جهانى روشن است جز مشتى فرضيه و سلسله معلومات وحشت زا چيز ديگرى جلوه نخواهد كرد . آنچه تسلى ده دلهاى پژمان و نيرو بخش پيكرهاى ناتوان است همان درمان شناسى است و بس .
چون ناتوانى و بيمارى كه پيشاهنگان مرگ و نيستيند در يك لحظه باشد پا بگيتى گذارده اند بنا بر اصل كلى تنازع بقاء و علاقه بزيست كه در هر جاندارى موجود است هوش خداداد بشرى نخست به درمان علامتى الام خويش پى برده و مدتها بعد به تشخيص و تفكيك امراض از يكديگر و شناسائى و ماهيت آنان نائل آمده است .
از اينرو بايد گفت نخستين گنجينهء دانش و كهن ترين فرهنگى كه كليد فكر بشر قفل از آن گشوده همانا درمان شناسى است .
هر چند درمان بى تشخيص از نظر علمى ارزش بسزا ندارد ولى آنچه مريض از ما متوقع است همان درمان مى باشد نه تشخيص . تشخيص براى مصون بودن ما از خطا سودمند است و درمان براى آرامش بيمار .
آنكه در دل شب به تنگ نفس و يا دل درد دچار شده است انتظار آن دارد كه هر چه زودتر دردش را آرام بخشيم و فرشته آرامش را در بالين او باز آريم اگر وسيلهء آرام بخشى را ندانيم و در عوض فرضيه‌هاى چگونگى پيدايش دل درد و سبب عارضه تنك نفس ، پيش آگهى وآتيه بيمارى و يا آسيب شناسى مرض را يكايك براى او حكايت كنيم بيچاره اگر از مرض خويش نميرد از وحشت و هراسى كه مادر او پديد آورده ايم خواهد مرد .
پس آنچه ديگران از ما مى خواهند درمان است و بهبودى نه آگهى بر اسرار نهانى كه در ديده پزشك روشن است درمان شناسى با آنكه دانش است بجاى خود صنعت و فن گرانبهائى است كه اصول و كليات و نكات لازم آن را هر پزشكى در نظر دارد ولى احاطه بر جزئيات و نكات باريك ساليان دراز ممارست و تجربه و تمرين مى خواهد تازه پزشك پيرو كاردان هم از ترديد و فراموشى در امان نيست .
همانطور كه نجار بى تيشه و آهنگر بىسندان توانائى كار ندارد پزشك هم بى كتاب ومأخذ معتبر در تنگناى دشوارى است . پزشك خوب آن را گويند كه هميشه با كتاب سر و كار داشته و به محض برخورد با كوچكترين شك و ترديد دست به دامان كتاب زند و از اين

3


دوست وفادار خويش يارى جويد .
اگر از آثار بجاى مانده پزشكى ديرين و آنچه استادان پيشين دارالفيون نوشته اند چشم پوشم
كتابهاى پزشكى به زبان فارسى بسيار اندك و انگشت شمار خواهد بود - از اين رو هر كتابى كه در
اين دانش سراسر سود در آسمان مطبوعات ايران نمايان شود ستاره درخشانى است
كه سبب روشنى دل و ديده هواخواهان فرهنگ مى گردد ويژه در كشورى كه اين همه پزشك
مجاز مشغول كار بوده و هنوز هم نيازمندى توده از آنها رفع نشده است و بيشتر اين
دسته ناگزيرند از كتابهاى پارسى استفاده كنند بعلاوه آشنايان به زبانهاى بيگانه را هم
نبرد جهانگير از كتابهاى خارجه محروم داشته است بنابراين شايسته است آقاى دكتر
حسن انوارى را كه از جوانان با قريحه و پزشكان كار آزموده اند در نگارش و ترجمه
اين كتاب تبريك گوئيم و فكر ايشان را تقديس كنيم .
كتاب ( هرزن ) يعنى ريشهء اصلى اين كتاب سالهاى متمادى است كه مورد استفاده
پزشگان و همدم پزشگخانه طبيبان مى باشد بايد گفت :
كمتر فورمولردرمان شناسى تا بدين حد در ايران طرفدار و خواهان دارد كمتر
كسى است كه با پزشگى آشنائى داشته و نام آن را نشنيده باشد بنابراين مايه بسى خرسنديست
كه آقاى دكتر انوارى با علاقه مفرطى كه در ايشان سراغ دارم با فقدان وسائل كافى
اين زحمت را از جان و دل پذيرفته و همگان را از آن منبع فيض برخوردار كرده اند .
اميدوارم اين كتاب تنها اثر مفيد ايشان نبوده بلكه پيش آهنك آثار سودمند
و نيكوتر بعدى باشد .
دكتر عباس مؤدب نفيسى
تهران - ارديبهشت ماه 1321


دوست وفادار خويش يارى جويد .
اگر از آثار بجاى مانده پزشكى ديرين و آنچه استادان پيشين دارالفيون نوشته اند چشم پوشم كتابهاى پزشكى به زبان فارسى بسيار اندك و انگشت شمار خواهد بود - از اين رو هر كتابى كه در اين دانش سراسر سود در آسمان مطبوعات ايران نمايان شود ستاره درخشانى است كه سبب روشنى دل و ديده هواخواهان فرهنگ مى گردد ويژه در كشورى كه اين همه پزشك مجاز مشغول كار بوده و هنوز هم نيازمندى توده از آنها رفع نشده است و بيشتر اين دسته ناگزيرند از كتابهاى پارسى استفاده كنند بعلاوه آشنايان به زبانهاى بيگانه را هم نبرد جهانگير از كتابهاى خارجه محروم داشته است بنابراين شايسته است آقاى دكتر حسن انوارى را كه از جوانان با قريحه و پزشكان كار آزموده اند در نگارش و ترجمه اين كتاب تبريك گوئيم و فكر ايشان را تقديس كنيم .
كتاب ( هرزن ) يعنى ريشهء اصلى اين كتاب سالهاى متمادى است كه مورد استفاده پزشگان و همدم پزشگخانه طبيبان مى باشد بايد گفت :
كمتر فورمولردرمان شناسى تا بدين حد در ايران طرفدار و خواهان دارد كمتر كسى است كه با پزشگى آشنائى داشته و نام آن را نشنيده باشد بنابراين مايه بسى خرسنديست كه آقاى دكتر انوارى با علاقه مفرطى كه در ايشان سراغ دارم با فقدان وسائل كافى اين زحمت را از جان و دل پذيرفته و همگان را از آن منبع فيض برخوردار كرده اند .
اميدوارم اين كتاب تنها اثر مفيد ايشان نبوده بلكه پيش آهنك آثار سودمند و نيكوتر بعدى باشد .
دكتر عباس مؤدب نفيسى تهران - ارديبهشت ماه 1321

4


بنام يزدان پاك
مقدمه
مهمترين عاملى كه در دوره تحصيلى هر دانشجو تأثيرى بسزا دارا مى باشد
كتاب است . بى وجود كتاب دشواريهاى بيشمار كه در دل شب هنگام مطالعه هر
محصلى را پيش مى آيد مرتفع نخواهد گشت . دانشجوئى كه بخواهد بدون كتاب
تحصيلات خود را بپايان رساند خيال خامى در سر مى پرورد . آنكه با صرفه جوئى
و بدون كتاب‌هاى لازم دورهء مدرسه را طى و به اخذ گواهينامه موفق گردد به گواهى
تجربه آنچه بايد و شايد فرا نگرفته است .
تهيه كتاب در دوره دبيرستان چندان مشكل نيست و اغلب دانشجويان حتى
طبقه سوم مى توانند با پرداخت وجهى اندك نيازمندى خود را از ابن حيث رفع كنند ولى
در دانشكده ها از يك طرف بواسطه توسعه دامنه تحصيلات احتياج به كتاب شديدتر
مى گردد و از طرف ديگر به سبب موجود نبودن كتب لازمه به زبان پارسى و گرانى
كمرشكن كتابهاى خارجى تهيه آنها هر دانشجوئى را مقدور نيست . در دانشكده
پزشگى نيازمندى به كتاب بسر حد كمال مى رسد - تازه اگر دانشجوئى با هزاران خون دل هزينه
وارد كردن كتابهاى مورد نياز خويش را تهيه نمود براى انجام منظور با اشكال
فراوان مانند مقررات پر پيچ و خم كميسيون ارز و تشريفات گمركى مواجه
خواهد بود بطورى كه مى توان گفت براستى تهيه هر جلد كتاب براى دانشجوى پزشگى
مصيبتى بزرك مى باشد .
جاى بسى تأسف است كه امروز دانشجويان ايرانى بايد كوچكترين احتياج
علمى خود را با كتب كشورهائى رفع كنند كه اساس و شالوده فرهنگ خويش را مديون
فرزندان اين آب و خاك مى باشند . كشور فرانسه كه اكنون دار العلم دنيا و مطبوعاتش سراپاى
عالم پزشگى ايران و بسيارى از ممالك ديگر را فراگرفته در سال 1471 مسيحى
بفرمان لوئى يازدهم كتابهاى فخر رازى را به دانشجويانش مى آموخت - در همين كشور
يعنى سرزمين علم و دانش فعلى دنيا هزار ها نسخه از قانون ابن سينا به زبان لاتينى
ترجمه و توزيع گرديد بطوريكه مى توان گفت پايه طب وسيع امروز را دانش باستانى
ما تشكيل داده است .
با اين وصف چرا امروز هر فرد ايرانى براى رفع كوچكترين اشكال علمى
خود بايد دست در يوزگى بسوى كتابهاى بيگانگان دراز كند ؟ جواب اين سؤال
را بهتر است اولياى امور فرهنگى كشور بدهند !


بنام يزدان پاك مقدمه مهمترين عاملى كه در دوره تحصيلى هر دانشجو تأثيرى بسزا دارا مى باشد كتاب است . بى وجود كتاب دشواريهاى بيشمار كه در دل شب هنگام مطالعه هر محصلى را پيش مى آيد مرتفع نخواهد گشت . دانشجوئى كه بخواهد بدون كتاب تحصيلات خود را بپايان رساند خيال خامى در سر مى پرورد . آنكه با صرفه جوئى و بدون كتاب‌هاى لازم دورهء مدرسه را طى و به اخذ گواهينامه موفق گردد به گواهى تجربه آنچه بايد و شايد فرا نگرفته است .
تهيه كتاب در دوره دبيرستان چندان مشكل نيست و اغلب دانشجويان حتى طبقه سوم مى توانند با پرداخت وجهى اندك نيازمندى خود را از ابن حيث رفع كنند ولى در دانشكده ها از يك طرف بواسطه توسعه دامنه تحصيلات احتياج به كتاب شديدتر مى گردد و از طرف ديگر به سبب موجود نبودن كتب لازمه به زبان پارسى و گرانى كمرشكن كتابهاى خارجى تهيه آنها هر دانشجوئى را مقدور نيست . در دانشكده پزشگى نيازمندى به كتاب بسر حد كمال مى رسد - تازه اگر دانشجوئى با هزاران خون دل هزينه وارد كردن كتابهاى مورد نياز خويش را تهيه نمود براى انجام منظور با اشكال فراوان مانند مقررات پر پيچ و خم كميسيون ارز و تشريفات گمركى مواجه خواهد بود بطورى كه مى توان گفت براستى تهيه هر جلد كتاب براى دانشجوى پزشگى مصيبتى بزرك مى باشد .
جاى بسى تأسف است كه امروز دانشجويان ايرانى بايد كوچكترين احتياج علمى خود را با كتب كشورهائى رفع كنند كه اساس و شالوده فرهنگ خويش را مديون فرزندان اين آب و خاك مى باشند . كشور فرانسه كه اكنون دار العلم دنيا و مطبوعاتش سراپاى عالم پزشگى ايران و بسيارى از ممالك ديگر را فراگرفته در سال 1471 مسيحى بفرمان لوئى يازدهم كتابهاى فخر رازى را به دانشجويانش مى آموخت - در همين كشور يعنى سرزمين علم و دانش فعلى دنيا هزار ها نسخه از قانون ابن سينا به زبان لاتينى ترجمه و توزيع گرديد بطوريكه مى توان گفت پايه طب وسيع امروز را دانش باستانى ما تشكيل داده است .
با اين وصف چرا امروز هر فرد ايرانى براى رفع كوچكترين اشكال علمى خود بايد دست در يوزگى بسوى كتابهاى بيگانگان دراز كند ؟ جواب اين سؤال را بهتر است اولياى امور فرهنگى كشور بدهند !

5


نگارنده نيز در دوره تحصيلى خود مانند هر دانشجوى پزشگى با اشكالات
طاقت فرساى پيش گفته مواجه بودم و پس از فراغت از تحصيل همواره تصميم داشتم تا آن جائى كه دانش
مختصر من اجازه دهد در تسهيل كار همكاران و رفقاى خود بكوشم و چون در بين رشته‌هاى
گوناگون پزشگى مهمتر از هر چيز كاهش رنج بيمار و درمان اوست و درمان شناسى را
مى توان منظور اصلى علم پزشگى و پزشك دانست بران شدم كه از روى كتب متعدد
درمان شناسى فرمولر جامعى گرد آورده در دسترس دانشجويان و همكاران محترم
بگذارم . روزى اين منظور خود را با استاد گرامى جناب آقاى دكتر عباس مؤدب
نفيسى كه در دورهء تحصيلى از خرمن فضل و دانششان خوشه چينىهاى فراوان
كرده و بخشى از بيماريهاى درونى و فن درمان شناسى را در حضورشان فرا گرفته ام در ميان
نهادم ايشان نيز همان طورى كه شيوه اساتيد مهربانست بسيار تشويقم فرمودند ولى انجام اين كار را
به صورت پيش گفته تصويب ننموده چنين پيشنهاد كردند كه فعلا يكى از فرمولرهاى معروف بدون كم
و زياد ترجمه گردد به متابعت از امر ايشان ترجمه فرمولر ( هرزن ) شروع گرديد در ضمن عمل نيز هر
وقت با اشكالى برمىخوردم استاد محترم در عين مشغلهء فراوانى كه دارند با كمال خوشروئى مرا پذيرفته
و با مهربانى تمام حل موضوع را بيان مى فرمودند لذا موقع را مغتنم شمرده بهترين
تشكرات قلبى خويش را تقديم استاد بزرگوار خود مى نمايم همچنين درود بى پايان
باد بر روان پاك مرحوم دكتر على اكبرخان نفيسى ( ناظم الاطباء ) نويسنده كتاب
گرامى پزشگى نامه كه نگارنده را در تنظيم و نگارش هر صفحه از اين كتاب راهنما بوده
و از آن استفاده‌هاى فراوان برده ام .
كتاب ( هرزن ) از فرمولرهائى است كه اگر بهترين كتب درمان شناسى دنيا
نباشد يكى از بهترين آنهاست و در كشور فرانسه تا كنون پانزده بار چاپ شده در
كشورهاى بيگانه نيز به زبانهاى مختلفه منجمله ايتاليائى واسپانيولى ترجمه گرديده
و در همه جا با حسن استقبال پزشگان مواجه شده است .
در ايران نيز كمتر پزشك يا دانشجوى پزشگى را مى توان يافت كه با اين
كتاب سر و كارى نداشته و از مندرجات آن استفاده‌هاى فراوان نبرده باشد .
بنا بگفته مؤلف كتاب ، اختصار ، ( وضوح مطلب و سود عملى سه صفت برجسته
است كه مى توان حقا براى اين كتاب قائل شد ولى هر پزشكى تا شخصا فصول مختلفه
آن را مطالعه ننموده نتايج حاصله از درمانهاى آن را براى العين نبيند شايد نتواند
گفتار مؤلف را تصديق كند اما نگارنده كه جزء جزء اين كتاب را از نظر گذرانده ام
با ملاحظه مندرجات وعده صفحات آن از مؤلف محترم اجازه مى خواهم كه در باره
آن چنين اظهار عقيده كنم ، ( كتابى است كامل كه مطالب آن واضح و سود
عملى آن بسيار است ) صحت وسقم اين عقيده را به مندرجات كتاب و قضاوت خوانندگان
گرامى وامى گذارم .
بر اهل فن پوشيده نيست كه در ترجمه هر اندازه دقت شود و مترجم زبردستى


نگارنده نيز در دوره تحصيلى خود مانند هر دانشجوى پزشگى با اشكالات طاقت فرساى پيش گفته مواجه بودم و پس از فراغت از تحصيل همواره تصميم داشتم تا آن جائى كه دانش مختصر من اجازه دهد در تسهيل كار همكاران و رفقاى خود بكوشم و چون در بين رشته‌هاى گوناگون پزشگى مهمتر از هر چيز كاهش رنج بيمار و درمان اوست و درمان شناسى را مى توان منظور اصلى علم پزشگى و پزشك دانست بران شدم كه از روى كتب متعدد درمان شناسى فرمولر جامعى گرد آورده در دسترس دانشجويان و همكاران محترم بگذارم . روزى اين منظور خود را با استاد گرامى جناب آقاى دكتر عباس مؤدب نفيسى كه در دورهء تحصيلى از خرمن فضل و دانششان خوشه چينىهاى فراوان كرده و بخشى از بيماريهاى درونى و فن درمان شناسى را در حضورشان فرا گرفته ام در ميان نهادم ايشان نيز همان طورى كه شيوه اساتيد مهربانست بسيار تشويقم فرمودند ولى انجام اين كار را به صورت پيش گفته تصويب ننموده چنين پيشنهاد كردند كه فعلا يكى از فرمولرهاى معروف بدون كم و زياد ترجمه گردد به متابعت از امر ايشان ترجمه فرمولر ( هرزن ) شروع گرديد در ضمن عمل نيز هر وقت با اشكالى برمىخوردم استاد محترم در عين مشغلهء فراوانى كه دارند با كمال خوشروئى مرا پذيرفته و با مهربانى تمام حل موضوع را بيان مى فرمودند لذا موقع را مغتنم شمرده بهترين تشكرات قلبى خويش را تقديم استاد بزرگوار خود مى نمايم همچنين درود بى پايان باد بر روان پاك مرحوم دكتر على اكبرخان نفيسى ( ناظم الاطباء ) نويسنده كتاب گرامى پزشگى نامه كه نگارنده را در تنظيم و نگارش هر صفحه از اين كتاب راهنما بوده و از آن استفاده‌هاى فراوان برده ام .
كتاب ( هرزن ) از فرمولرهائى است كه اگر بهترين كتب درمان شناسى دنيا نباشد يكى از بهترين آنهاست و در كشور فرانسه تا كنون پانزده بار چاپ شده در كشورهاى بيگانه نيز به زبانهاى مختلفه منجمله ايتاليائى واسپانيولى ترجمه گرديده و در همه جا با حسن استقبال پزشگان مواجه شده است .
در ايران نيز كمتر پزشك يا دانشجوى پزشگى را مى توان يافت كه با اين كتاب سر و كارى نداشته و از مندرجات آن استفاده‌هاى فراوان نبرده باشد .
بنا بگفته مؤلف كتاب ، اختصار ، ( وضوح مطلب و سود عملى سه صفت برجسته است كه مى توان حقا براى اين كتاب قائل شد ولى هر پزشكى تا شخصا فصول مختلفه آن را مطالعه ننموده نتايج حاصله از درمانهاى آن را براى العين نبيند شايد نتواند گفتار مؤلف را تصديق كند اما نگارنده كه جزء جزء اين كتاب را از نظر گذرانده ام با ملاحظه مندرجات وعده صفحات آن از مؤلف محترم اجازه مى خواهم كه در باره آن چنين اظهار عقيده كنم ، ( كتابى است كامل كه مطالب آن واضح و سود عملى آن بسيار است ) صحت وسقم اين عقيده را به مندرجات كتاب و قضاوت خوانندگان گرامى وامى گذارم .
بر اهل فن پوشيده نيست كه در ترجمه هر اندازه دقت شود و مترجم زبردستى

6


بخرج دهد شيوائى زبان اصلى حاصل نخواهد شد مخصوصا در كشور ايران كه زبان
مليح پارسى از حيث واژه‌هاى علمى در تنگناى عجيبى است - هر چند فرهنگستان
ما در اين راه كوششى نموده ولى بايد گفت :
بعضى از واژه‌هاى بر گزيده اين بنگاه بقدرى به گوش ايرانيان سنگين
مى آيد كه ذوق سليم بيشتر مردم از پذيرفتن آنها خوددارى مى كند .
در كشورى كه از لحاظ واژه‌هاى علمى بويژه در قسمت طب زبان بدانپايه
فقير است كه در هنگام تدريس هريك از رشته‌هاى پزشگى استاد مربوطه ناگزير
است اقلا چندين كلمه بيگانه در هر جملهء به كار برد تكليف مترجم جوانى كه مى خواهد
كتاب به تمام معنا فارسى تهيه كند چيست ؟ و چه بايد كرد تا در عين حال بمذاق خوانندگان
نيز خوش آيند باشد ؟
در ترجمه اين كتاب تا آنجا كه مقدور بوده از به كار بردن واژه‌هاى بيگانه
خوددارى شده و برابرهائى كه فرهنگستان بر گزيده استعمال گرديده است ضمنا براى
اينكه در هر صفحه نيازى به مراجعه واژه‌هاى فرهنگستان و لغاتى كه تاكنون براى آنها برابرى
انتخاب نشده است نباشد واژه اصلى فرانسه در زير نويس صفحات قرارداده شد تا هر كس
به هر يك از سه دسته لغات پيش گفته آشناست منظور را دريابد بعلاوه براى مزيد اطلاع
خوانندگان از بيماريهاى نادرى كه پزشك كمتر با آنها سر و كار دارد مختصر شرحى
در زير صفحات داده شد همچنين تركيبات داروئى مركب كه دستور مخصوصى داشته
و در اصلى كتاب فقط به ذكر نام آنها قناعت گرديده است در زير نويس صفحات به تفصيل
نگاشته شده است تا مراجعين را در حين مطالعه نيازى به كتب ديگر نباشد .
در برابر محاسن بالا متأسفانه نقايصى در اين كتاب مشاهده مى گردد كه از
ذكر آن ناگزيرم .
1 - بهتر اين بود كه مطالب و بيماريها نسبت به الفباى پارسى تنظيم
و چاپ مى شد ولى با عملى كردن چنين منظور انتشار كتاب اقلا يك سال و نيم
به تعويق مى افتاد ناچار به همان ترتيب حروف لاتينى چاپ شد و با اينكه چندان
احتياجى به فهرست فرانسه نبود و خوانندگان مى توانستند نسبت به الفباى فرانسه منتها
از راست به چپ منظور خود را بيابند دو فهرست يكى نسبت به الفباى فارسى و ديگرى
نسبت به الفباى فرانسه تنظيم گرديد .
2 - بواسطه عدم آشنائى كار گران به چاب اين نوع كتاب و عجله كه در انتشار
سريع آن به عمل آمد با تمام دقتهائى كه شده است غلطهاى چاپى نسبتا زيادى مشاهده
مى گردد براى جبران اين قسمت مقابله كامل ثانوى با اصل كتاب به عمل آمد و سطر
به سطر غلطهاى موجوده در غلط نامه ياد داشت شده است به اين ترتيب خواننده
گرامى مى تواند مطمئن باشد كه اگر ساعتى وقت خود را صرف تصحيح غلط هائى
كه در آخر ذكر شده بنمايد براى هميشه كتابى درست و مطمئن در دست خواهد داشت .
3 - در نتيجه پيش آمد جنگ كنونى و مسدود شدن راههاى بازرگانى بهاى
كاغذ بطور شگفت آورى بالا رفت و در اين صورت اگر مى خواستيم كتاب را با كاغذ اعلا


بخرج دهد شيوائى زبان اصلى حاصل نخواهد شد مخصوصا در كشور ايران كه زبان مليح پارسى از حيث واژه‌هاى علمى در تنگناى عجيبى است - هر چند فرهنگستان ما در اين راه كوششى نموده ولى بايد گفت :
بعضى از واژه‌هاى بر گزيده اين بنگاه بقدرى به گوش ايرانيان سنگين مى آيد كه ذوق سليم بيشتر مردم از پذيرفتن آنها خوددارى مى كند .
در كشورى كه از لحاظ واژه‌هاى علمى بويژه در قسمت طب زبان بدانپايه فقير است كه در هنگام تدريس هريك از رشته‌هاى پزشگى استاد مربوطه ناگزير است اقلا چندين كلمه بيگانه در هر جملهء به كار برد تكليف مترجم جوانى كه مى خواهد كتاب به تمام معنا فارسى تهيه كند چيست ؟ و چه بايد كرد تا در عين حال بمذاق خوانندگان نيز خوش آيند باشد ؟
در ترجمه اين كتاب تا آنجا كه مقدور بوده از به كار بردن واژه‌هاى بيگانه خوددارى شده و برابرهائى كه فرهنگستان بر گزيده استعمال گرديده است ضمنا براى اينكه در هر صفحه نيازى به مراجعه واژه‌هاى فرهنگستان و لغاتى كه تاكنون براى آنها برابرى انتخاب نشده است نباشد واژه اصلى فرانسه در زير نويس صفحات قرارداده شد تا هر كس به هر يك از سه دسته لغات پيش گفته آشناست منظور را دريابد بعلاوه براى مزيد اطلاع خوانندگان از بيماريهاى نادرى كه پزشك كمتر با آنها سر و كار دارد مختصر شرحى در زير صفحات داده شد همچنين تركيبات داروئى مركب كه دستور مخصوصى داشته و در اصلى كتاب فقط به ذكر نام آنها قناعت گرديده است در زير نويس صفحات به تفصيل نگاشته شده است تا مراجعين را در حين مطالعه نيازى به كتب ديگر نباشد .
در برابر محاسن بالا متأسفانه نقايصى در اين كتاب مشاهده مى گردد كه از ذكر آن ناگزيرم .
1 - بهتر اين بود كه مطالب و بيماريها نسبت به الفباى پارسى تنظيم و چاپ مى شد ولى با عملى كردن چنين منظور انتشار كتاب اقلا يك سال و نيم به تعويق مى افتاد ناچار به همان ترتيب حروف لاتينى چاپ شد و با اينكه چندان احتياجى به فهرست فرانسه نبود و خوانندگان مى توانستند نسبت به الفباى فرانسه منتها از راست به چپ منظور خود را بيابند دو فهرست يكى نسبت به الفباى فارسى و ديگرى نسبت به الفباى فرانسه تنظيم گرديد .
2 - بواسطه عدم آشنائى كار گران به چاب اين نوع كتاب و عجله كه در انتشار سريع آن به عمل آمد با تمام دقتهائى كه شده است غلطهاى چاپى نسبتا زيادى مشاهده مى گردد براى جبران اين قسمت مقابله كامل ثانوى با اصل كتاب به عمل آمد و سطر به سطر غلطهاى موجوده در غلط نامه ياد داشت شده است به اين ترتيب خواننده گرامى مى تواند مطمئن باشد كه اگر ساعتى وقت خود را صرف تصحيح غلط هائى كه در آخر ذكر شده بنمايد براى هميشه كتابى درست و مطمئن در دست خواهد داشت .
3 - در نتيجه پيش آمد جنگ كنونى و مسدود شدن راههاى بازرگانى بهاى كاغذ بطور شگفت آورى بالا رفت و در اين صورت اگر مى خواستيم كتاب را با كاغذ اعلا

7


چاپ كنيم بهاى آن تا اندازه اى زياد مى شد به طورى كه خريد آن براى بعضى علاقه مندان
مشگل مى گرديد بدين جهت در اين چاپ كاغذ متوسط به كار رفته است .
محاسن و نقايص موجود را بطور فهرست در بالا ذكر كرديم اينك اين
كتاب را به صورت فعلى به پزشگان جوان كشور تقديم مى كنم و از اساتيد عظام
و همكاران گرامى انتظار آن را دارم اگر راجع به طرز ترجمه و نگارش و تنظيم آن نظريه
دارند يا در ضمن مطالعه به سهو و خطائى برمىخورند بنام تشويق يك پزشك جوان
و كمك به فرهنگ كشور نگارنده را مطلع سازند شايد به همراهى و راهنمائى آنان بتوانم
در چاپهاى بعدى نقايص موجوده را رفع نموده كتاب قابل استفاده كه از هر حيث آبرومند
باشد تقديم جامعه پزشكى ايران شود .
پوشيده نماند كه در اين كتاب فقط داروهاى اختصاصى ( اسپسياليته ) مهم كشور
فرانسه ذكر شده است و از داروهاى اختصاصى كشورهاى ديگر كه نام بعضى از آنها
حقا بايد به ميان آيد اسمى برده نشده اين نيز يكى از نقايصيست كه بخواست
خداوند در چاپهاى بعدى جبران خواهد شد .
در خاتمه از دوست دانش پرور و همكار عزيزم آقاى دكتر حسنعلى آذرخش
كه كمكهاى دوستانه ايشان سهم مهمى در انتشار اين كتاب دارد و نگارنده را براى هميشه
رهين منت خود ساخته‌اند از صميم قلب تشكر كرده و سپاسگذار ايشان مى باشم به علاوه از آقاى
محمد على ترقى مدير محترم كتابخانه خيام كه هزينه چاپ آن را تقبل نموده‌اند بايد قدردانى
تمام نموده و زحمات ايشان را در بسط و انتشار فرهنگ مورد نظر داشت
دكتر حسن انوارى
اصفهان - تيرماه 1321


چاپ كنيم بهاى آن تا اندازه اى زياد مى شد به طورى كه خريد آن براى بعضى علاقه مندان مشگل مى گرديد بدين جهت در اين چاپ كاغذ متوسط به كار رفته است .
محاسن و نقايص موجود را بطور فهرست در بالا ذكر كرديم اينك اين كتاب را به صورت فعلى به پزشگان جوان كشور تقديم مى كنم و از اساتيد عظام و همكاران گرامى انتظار آن را دارم اگر راجع به طرز ترجمه و نگارش و تنظيم آن نظريه دارند يا در ضمن مطالعه به سهو و خطائى برمىخورند بنام تشويق يك پزشك جوان و كمك به فرهنگ كشور نگارنده را مطلع سازند شايد به همراهى و راهنمائى آنان بتوانم در چاپهاى بعدى نقايص موجوده را رفع نموده كتاب قابل استفاده كه از هر حيث آبرومند باشد تقديم جامعه پزشكى ايران شود .
پوشيده نماند كه در اين كتاب فقط داروهاى اختصاصى ( اسپسياليته ) مهم كشور فرانسه ذكر شده است و از داروهاى اختصاصى كشورهاى ديگر كه نام بعضى از آنها حقا بايد به ميان آيد اسمى برده نشده اين نيز يكى از نقايصيست كه بخواست خداوند در چاپهاى بعدى جبران خواهد شد .
در خاتمه از دوست دانش پرور و همكار عزيزم آقاى دكتر حسنعلى آذرخش كه كمكهاى دوستانه ايشان سهم مهمى در انتشار اين كتاب دارد و نگارنده را براى هميشه رهين منت خود ساخته‌اند از صميم قلب تشكر كرده و سپاسگذار ايشان مى باشم به علاوه از آقاى محمد على ترقى مدير محترم كتابخانه خيام كه هزينه چاپ آن را تقبل نموده‌اند بايد قدردانى تمام نموده و زحمات ايشان را در بسط و انتشار فرهنگ مورد نظر داشت دكتر حسن انوارى اصفهان - تيرماه 1321

8


مجموعه پزشگى
بخش سوم
كتاب دستور درمانى
دمل Abces :
1 - دمل مغز و مخچه - در ابتدا
پيش از تشكيل دمل حقيقى موى سر را تراشيده
و به وسيله مصرفات از قبيل انداختن زالو در
محل و غيره وسيله تخليه را فراهم كرد به علاوه
پماد كولار گل 15 % در موضع ماليده بلافاصله
پس از آن كيسه يخ قرار داد - باكتريوتراپى
يعنى تزريق داخل وريدى يا درون ماهيچه
استوك واكسن مفيد است
اگر سيفيليس در كار باشد درمان بوسيله
يدور دوپطاسيم . جيوه يا بيسموت بايد كرد
تحريكات و كيفيات تشنجى را با داروهاى
مسكن و ضعف مفرط را بوسيله داروهاى
مقوى بايد درمان كرد .
پس از تشكيل دمل بايد هرچه زودتر
Trepanation نموده آن را را خالى كرد
و در ضمن تزريق اتوواكسن نمود
3 - دمل گرم
( Abes chaud )
دورهء التهاب - در اين دوره بايد بوسيله
پانسمانهاى مرطوب گرم يا حمامهاى موضعى
گرم ( تا حدى كه قابل تحمل باشد ) كانون
چركى را از بين برد تزريق داخل ماهيچه يا
زير جلدى استوك واكسن به اين منظور كمك
مى كند ( باكتريوتراپى ) - تزريق پروپيدون
( propidon ) به فاصلهء يكى دو روز
مفيد است
دورهء چركى - بوسيلهء استوائين
يانوكائين 1 % بى حسى موضعى يا در صورت
لزوم بيهوشى همگانى باكلروردتيل مى نمائيم :
در دمل‌هاى كوچك شكاف مختصر و در
دملهاى بزرگتر شكافهاى وسيع با
Contre ouverture يا بدون آن
داده و بر حسب موارد مختلفه ممكن است
اوله لاستيكى ( Drain ) داخل آن گذاشت
اگر دمل عمقى بود ابتدا پوست و پس از
آن سطوح مختلفه تشريحى را با استمداد
سوند Cannele شكافته دمل را باز كرده
بلافاصله پس از آن با محلولهاى گندزداى ضعيف
( سوبليمه ادر 4 هزار يا ليزول ادرصد ) شستشو
هاى متعدد داد با محلول ذيل
آب اكسيژنه 12 حجمى 250 سانتيمتر مكعب
آب مقطر سترون 750 سانتيمتر مكعب
پس از آن بوسيله تامپون يا گاز آغشته
به اتر حفره داخل دمل را تميز نموده و تا
هنگامى كه علائم التهاب موجود است پانسمانهاى


مجموعه پزشگى بخش سوم كتاب دستور درمانى دمل Abces :
1 - دمل مغز و مخچه - در ابتدا پيش از تشكيل دمل حقيقى موى سر را تراشيده و به وسيله مصرفات از قبيل انداختن زالو در محل و غيره وسيله تخليه را فراهم كرد به علاوه پماد كولار گل 15 % در موضع ماليده بلافاصله پس از آن كيسه يخ قرار داد - باكتريوتراپى يعنى تزريق داخل وريدى يا درون ماهيچه استوك واكسن مفيد است اگر سيفيليس در كار باشد درمان بوسيله يدور دوپطاسيم . جيوه يا بيسموت بايد كرد تحريكات و كيفيات تشنجى را با داروهاى مسكن و ضعف مفرط را بوسيله داروهاى مقوى بايد درمان كرد .
پس از تشكيل دمل بايد هرچه زودتر Trepanation نموده آن را را خالى كرد و در ضمن تزريق اتوواكسن نمود 3 - دمل گرم ( Abes chaud ) دورهء التهاب - در اين دوره بايد بوسيله پانسمانهاى مرطوب گرم يا حمامهاى موضعى گرم ( تا حدى كه قابل تحمل باشد ) كانون چركى را از بين برد تزريق داخل ماهيچه يا زير جلدى استوك واكسن به اين منظور كمك مى كند ( باكتريوتراپى ) - تزريق پروپيدون ( propidon ) به فاصلهء يكى دو روز مفيد است دورهء چركى - بوسيلهء استوائين يانوكائين 1 % بى حسى موضعى يا در صورت لزوم بيهوشى همگانى باكلروردتيل مى نمائيم :
در دمل‌هاى كوچك شكاف مختصر و در دملهاى بزرگتر شكافهاى وسيع با Contre ouverture يا بدون آن داده و بر حسب موارد مختلفه ممكن است اوله لاستيكى ( Drain ) داخل آن گذاشت اگر دمل عمقى بود ابتدا پوست و پس از آن سطوح مختلفه تشريحى را با استمداد سوند Cannele شكافته دمل را باز كرده بلافاصله پس از آن با محلولهاى گندزداى ضعيف ( سوبليمه ادر 4 هزار يا ليزول ادرصد ) شستشو هاى متعدد داد با محلول ذيل آب اكسيژنه 12 حجمى 250 سانتيمتر مكعب آب مقطر سترون 750 سانتيمتر مكعب پس از آن بوسيله تامپون يا گاز آغشته به اتر حفره داخل دمل را تميز نموده و تا هنگامى كه علائم التهاب موجود است پانسمانهاى

1


مرطوب و بعد از آن پانسمان خشك با گاز
سترون
در نوزادان - اشخاص كم خون -
كسانى كه مبتلا به سوء القنيه يا نفريت هستند
استعمال ادويه گندزدا مخصوصا گرديد و فرم يا
گاز يد وفرمه ممنوع است - براى شستشو
ممكن است محلول اسيد بر يك 3 % يا آب
اكسيژنه ادر 5 و يا آب نمك 7 در هزار
جوشيده را به كار برد
3 - دمل دندان ( Abcesdentaire )
بوسيله چاقوئى كه قسمتى از آن را پنبه
پيچيده اند از راه لثه ، يا از طرف سق دمل را
بايد باز كرد
4 - دمل كبد - بر حسب اينكه مربوط
به آميب باشد يا نه درمان متفاوتست ( بورم -
هاى حاد كبدى مراجعه شود )
5 - دمل سرد Abces froid
درمان موضعى : اگر دمل ها كوچك
و كاملا محدود باشند آنها را مثل تومر بايد
در آورد در غير اين صورت درمان عبارتست از
بزلهاى متعدد ( ponctoin ) و تزريق
مواد ( Modificateur ) در درون دمل
وسائل بزل عبارتست از يك سوزن
و يا تروكارى كه در اطراف سوراخ
نباشد از استعمال تروكارهاى كلفت كه سبب
ايجاد فيستول مى گردند بايد اجتناب كرد بعلاوه
در هنگام بزل براى باز كردن سوزن بايد
ماندرن در دسترس داشت بهترين سوزنها
سوزنهائى هستند كه ضخامت آنها از 8 ر 1
ميلى متر تا 2 ميليمتر باشد به اضافه يك اسباب
براى تخليه چرك و پارچه‌هاى سترون براى
پوشاندن بيمار لازم است تمام اسبابهاى فوق را
سترون نموده مانند يك عمل جراحى موضع را
نيز با صابون اتر الكل وتنطوريد گندزدائى
نموده پس از آن شكاف چند ميلى مترى روى
پوست داده پونكسون مى كنيم ( هميشه بايد از
دور يعنى از نسج سالم وارد دمل‌هاى سرد
شد - پونكسيون از نقاطى كه تموج آنها زياد
است اكيدا ممنوع و ممكن است سبب بروز
فيستول و ورود ميكربهاى ديگر شده و گاهى
اوقات خطر فوق العاده ايجاد كند ) - در
هنگام كشيدن چرك بايد خيلى به آهستگى
پونكسيون كرده و سعى نمود كه با تخليه‌هاى
شديد سبب خونريزى نشويم پس از تخليه
كامل چرك مايع‌هاى Modificateur را
در داخل دمل تزريق مى كنيم مايع‌هاى مزبور
بر حسب نوع چرك متفاوت و ذيلا ذكر مى شود :
اگر محتوى دمل چرك خونين است
( purulant - Sero ) يدوفرم به كار مىرود
يا در محلول اتره 5 يا 10 % و يا در محلول
هاى روغنى توأم با گاياكول يا كراوزوت
يا بدون آنها مثلا :
( Clase )
يدوفرم 5 گرم
اترسولفوريك 10 گرم
گاياكول كراوزوت
از هر كدام 2 گرم
روغن زيتون سترون 100 سانتى متر مكعب
معمولا محلولهاى اتر يدوفرمه به كار مى رود
در دملهاى كوچك به نسبت 10 % و دملهاى
وسيع تر محلول 5 % مستعمل است - در دفعات
اول 2 - 4 سانتى متر مكعب از محلول 10 % و
بيشتر از 10 - 20 از اين محلول هر چقدر
دمل بزرگ باشد نبايد در يك بار تزريق كرد
اين پونكسيون ها را بر حسب مدت تشكيل
چرك و بزرگى دمل بايد هر 20 تا 25 روز
تكرار كرد و معمولا 10 تا 12 بزل با تزريق
مايع‌هاى مزبور مى كنند پس از عمل بايد


مرطوب و بعد از آن پانسمان خشك با گاز سترون در نوزادان - اشخاص كم خون - كسانى كه مبتلا به سوء القنيه يا نفريت هستند استعمال ادويه گندزدا مخصوصا گرديد و فرم يا گاز يد وفرمه ممنوع است - براى شستشو ممكن است محلول اسيد بر يك 3 % يا آب اكسيژنه ادر 5 و يا آب نمك 7 در هزار جوشيده را به كار برد 3 - دمل دندان ( Abcesdentaire ) بوسيله چاقوئى كه قسمتى از آن را پنبه پيچيده اند از راه لثه ، يا از طرف سق دمل را بايد باز كرد 4 - دمل كبد - بر حسب اينكه مربوط به آميب باشد يا نه درمان متفاوتست ( بورم - هاى حاد كبدى مراجعه شود ) 5 - دمل سرد Abces froid درمان موضعى : اگر دمل ها كوچك و كاملا محدود باشند آنها را مثل تومر بايد در آورد در غير اين صورت درمان عبارتست از بزلهاى متعدد ( ponctoin ) و تزريق مواد ( Modificateur ) در درون دمل وسائل بزل عبارتست از يك سوزن و يا تروكارى كه در اطراف سوراخ نباشد از استعمال تروكارهاى كلفت كه سبب ايجاد فيستول مى گردند بايد اجتناب كرد بعلاوه در هنگام بزل براى باز كردن سوزن بايد ماندرن در دسترس داشت بهترين سوزنها سوزنهائى هستند كه ضخامت آنها از 8 ر 1 ميلى متر تا 2 ميليمتر باشد به اضافه يك اسباب براى تخليه چرك و پارچه‌هاى سترون براى پوشاندن بيمار لازم است تمام اسبابهاى فوق را سترون نموده مانند يك عمل جراحى موضع را نيز با صابون اتر الكل وتنطوريد گندزدائى نموده پس از آن شكاف چند ميلى مترى روى پوست داده پونكسون مى كنيم ( هميشه بايد از دور يعنى از نسج سالم وارد دمل‌هاى سرد شد - پونكسيون از نقاطى كه تموج آنها زياد است اكيدا ممنوع و ممكن است سبب بروز فيستول و ورود ميكربهاى ديگر شده و گاهى اوقات خطر فوق العاده ايجاد كند ) - در هنگام كشيدن چرك بايد خيلى به آهستگى پونكسيون كرده و سعى نمود كه با تخليه‌هاى شديد سبب خونريزى نشويم پس از تخليه كامل چرك مايع‌هاى Modificateur را در داخل دمل تزريق مى كنيم مايع‌هاى مزبور بر حسب نوع چرك متفاوت و ذيلا ذكر مى شود :
اگر محتوى دمل چرك خونين است ( purulant - Sero ) يدوفرم به كار مىرود يا در محلول اتره 5 يا 10 % و يا در محلول هاى روغنى توأم با گاياكول يا كراوزوت يا بدون آنها مثلا :
( Clase ) يدوفرم 5 گرم اترسولفوريك 10 گرم گاياكول كراوزوت از هر كدام 2 گرم روغن زيتون سترون 100 سانتى متر مكعب معمولا محلولهاى اتر يدوفرمه به كار مى رود در دملهاى كوچك به نسبت 10 % و دملهاى وسيع تر محلول 5 % مستعمل است - در دفعات اول 2 - 4 سانتى متر مكعب از محلول 10 % و بيشتر از 10 - 20 از اين محلول هر چقدر دمل بزرگ باشد نبايد در يك بار تزريق كرد اين پونكسيون ها را بر حسب مدت تشكيل چرك و بزرگى دمل بايد هر 20 تا 25 روز تكرار كرد و معمولا 10 تا 12 بزل با تزريق مايع‌هاى مزبور مى كنند پس از عمل بايد

2

لا يتم تسجيل الدخول!